Voorlichting

Onze lichaamstemperatuur schommelt onder normale omstandigheden rond de 37 graden celsius.

Door een inspanning te leveren stijgt onze lichaamstemperatuur, als gevolg van de verbranding in de spieren. Tot 80 procent van de geleverde energie gaat in warmte op. Het lichaam zal deze warmte afvoeren via bloedcirculatie, ventilatie en transpiratie van het lichaam.

Een atleet heeft baat bij een goede temperatuurregulatie van het lichaam. Door goede temperatuur regulatie kan de kerntemperatuur bij inspanning laag blijven (bijv 38 graden) waardoor de prestatie van de atleet verbetert. Een optimale temperatuur regulatie kan wel tot 10 % prestatie verbetering leiden.

Er wordt veel onderzoek gedaan naar de temperatuurhuishouding van het lichaam tijdens inspanning onder verschillende omstandigheden, zoals de buitentemperatuur en luchtvochtigheid en de prestatie die onder die omstandigheden geleverd kan worden. Goede koeling strategieën zijn dan van groot belang om de optimale temperatuur te vinden voor de maximale prestatie.

Naast het optimaliseren van de lichaamstemperatuur komt het ook voor dat onze kern temperatuur oploopt tot waarden boven de 40 graden celsius.

Er is sprake van een Inspanningsgebonden hyperthermie als de kerntemperatuur van het lichaam door de inspanning boven de 40 graden celsius stijgt. Gezonde atleten, en ook militairen kunnen tijdens intensieve inspanning hypertherm worden.

Op zich is er dan nog niets aan de hand en bij wedstrijden over 15 km, zoals de Zevenheuvelenloop wordt maar liefst 15% van de atleten hypertherm, zonder verdere gevolgen. Zie het grafiekje hieronder.

Als er echter andere factoren in het spel zijn, zoals een hoge buiten temperatuur en slechte vochtbalans of andere zgn intrinsieke of extrinsieke factoren, dan kunnen hittegerelateerde aandoeningen opspelen:

We onderscheiden dan:

Hittekramp: Een veel voorkomende hitte-aandoening is kramp. Dit zijn pijnlijke samentrekkingen van de spieren, meestal de kuitspier. Dit is het gevolg van extreem vochtverlies en onvoldoende drinken, waardoor de balans tussen de zouten in de lichaamscellen (natrium, kalium, calcium) verstoord raakt.

Behandeling:

De kramp verdwijnt als er weer een juiste balans is. Drinken is dan vaak de beste remedie. Eventueel kan een spier worden gestretcht en gekoeld.

Hitte-uitputting: Een vorm van uitputting door vocht- en/of zoutverlies, waarbij het lichaam meer warmte vasthoudt dan het kwijtraakt. Dat kan als de vochtigheidsgraad van de lucht hoog is en geen goede ventilerende kleding wordt gedragen. Hitte-uitputting geeft een griepachtig beeld. Het slachtoffer heeft hoofdpijn en is misselijk en heeft een koele huid door hevig zweten. Vaak zwalkt de atleet over het parcours ten teken van beginnende bewustzijns problemen. Hitte-uitputting kan overgaan in een hitteberoerte.

Behandeling:

Leg de atleet in een koele omgeving, in de schaduw op de grond . Benen iets omhoog , kleding uit of open, vocht toedienen en koelen. Meet de temperatuur rektaal en hou de atleet goed in de gaten. (ABCDE). Verliest de persoon het bewustzijn, bel direkt 112

Hitteberoerte: Een hitteberoerte (ook wel heatstroke genoemd) is een zeer ernstig hitteletsel, wat bij niet of te laat ingrijpen in korte tijd tot de dood kan leiden. Vroegtijdige herkenning en behandeling door snel en agressief te koelen is van groot belang.
Een hitteberoerte is een ernstige vorm van hitte-uitputting, waarbij er weefselschade optreedt. Een hitteberoerte gaat vaak gepaard met stuiptrekkingen en bewustzijnsverlies.

Het klinische onderscheid tussen de diverse hittegerelateerde aandoeningen wordt door National Athletic Trainers’ Association position statement on Exertional Heat Illnesses in het Journal of Athletic Training uit 2015 goed weergegeven in het volgende overzicht:

Factoren die de temperatuurregulatie van het lichaam kunnen beïnvloeden vallen uiteen in 2 categorien, de extrinsieke factoren, factoren van buiten het lichaam en intrinsieke factoren, factoren die vanuit het lichaam de temperatuurregulatie beïnvloeden. De volgende tabel uit het Artikel National Athletic Trainers’ Association position statement on Exertional Heat Illnesses in het Journal of Athletic Training uit 2015 geeft een overzicht van de meest bekende factoren:

De kerntemperatuur is een resultante van al deze factoren. Het kunnen meten en volgen van de kerntemperatuur is dus van groot belang om tijdig te signaleren dat een kritische grens wordt bereikt waarboven een hitteberoerte op de loer ligt en de inspanning gestopt moet worden.

De behandeling van een hitteberoerte

Raakt een atleet door de inspanning in een hitteberoerte, dan is het noodzakelijk om deze persoon zo snel mogelijk agressief te koelen om de weefselschade die door de oververhitting wordt toegebracht te stoppen. Bel in dit geval altijd 112 en hanteer de ABCDE methode en bij het constateren dat de rektaalgemeten temperatuur boven de 40 grade ligt en het hart nog wel functioneert, dan is koelen met de voorhanden zijnde middelen de opdracht. De verschillende koelmogelijkheden hebben hun verschillende koel coëfficiënten uitgedrukt in aantal graden per minuut. De beste methode om een oververhit persoon te koelen is het ijsbad, of een koud water bad. de koel coëfficiënt ligt hier op 0,2 tot 0,3 graad celsius daling per minuut. Andere koel methoden, zoals coldpacks hebben een erg lage koel coëfficiënt en zijn dus niet erg effectief. Koud stromend water uit de kraan of water uit de sloot heeft dan een beter effect. Maar let wel, alle beetjes helpen. Dus stapelen van de methoden mag. Een onderzoek naar de koel coëfficiënten van de verschillende methoden levert het volgende overzicht op:


Koelen door onderdompeling oftewel Cold Water Immersion is de beste koelmethode.
De overlevingskans is omgekeerd evenredig met de tijd die het duurt om een oververhitte atleet tot 38,9 graad celsius terug te koelen.

Een landelijk protocol is ontwikkeld door de werkgroep Hardlopen en Hyperthermie dat gehanteerd wordt om op een verantwoorde manier de hitteberoerte te behandelen met gebruikmaking van het koelbad (Cold Water Immersion).

Het meten van de Lichaams temperatuur

Er zijn vele methoden om de temperatuur van het lichaam te meten.:
Oesofagaal is de gouden standaard (de kerntemperatuur gemeten onder in de slokdarm) Deze methode is in het veld niet praktisch toepasbaar.

Rektaal, de bekende methode, loopt iets achter op de kerntemperatuur, maar is een betrouwbare manier om de kerntemperatuur van een atleet te meten om te beoordelen of er sprake is van een hitteberoerte.

Intestinaal, met een sensor die ingeslikt wordt en die in de darmen (niet in de maag) de kerntemperatuur continue kan meten.

Timpanometrie: Oorthermometer, waarmee snel een eerste indruk van de kerntemperatuur kan worden verkregen, deze is echter onbetrouwbaar bij het meten buiten van een atleet, daar kan soms wel 2 graden verschil zitten tussen kerntemperatuur en de gemeten oortemperatuur. Meet als je niets anders hebt beide oren en tel al gauw 2 graden op bij de gemeten waarde. Dus meet je 39 graden, dan kan de kerntemperatuur wellicht 41 graden zijn. Meet je 35 graden, dan zal de kerntemperatuur waarschijnlijk niet boven de 40 graden zijn. Maar toch, vertoont de loper verschijnselen van een oververhitting, (bewustzijnsverlies ed) ga dan door en meet de rektale temperatuur.

Oraal: Het meten van de temperatuur in de mond wordt beïnvloed door de ademhaling en buitenlucht en is ook niet betrouwbaar om de kerntemperatuur in te kunnen schatten.

Om continue tijdens een hardloopwedstrijd of tijdens een inspanningstest de kerntemperatuur te kunnen meten heeft myTemp een temperatuur capsule ontwikkeld waarmee het mogelijk is om de kerntemperatuur continue te monitoren. De inslikbare capsule meet de kerntemperatuur in de darmen van de atleet. Via een reader wordt elke 10 seconde deze temperatuur uitgelezen. Via een BLE (bluetooth low energy) verbinding kan op de smartphone de temperatuur op het scherm vertoond worden.

myTemp metingen kunnen worden gecombineerd met de andere metingen tijdens een inspanning, zoals de hartslag, snelheid en afstand.

Door dit op verschillende momenten onder veranderende omstandigheden te meten, krijgt de atleet een beeld van zijn temperatuurregulatie. Net als de hartslag die de atleet na een aantal keren afgelezen te hebben ook kan aanvoelen, inschatten zonder op de smartwatch te kijken, zo leert de atleet een gevoel te krijgen voor de opgebouwde lichaamstemperatuur.

Uit onderzoek is gebleken dat bij een lagere kerntemperatuur, de prestatie die een atleet kan leveren wel tot 10 procent hoger kan liggen. Het is dan ook van belang om continu de kerntemperatuur te kunnen meten om de optimale temperatuur te vinden, waarbij een maximale prestatie geleverd kan worden. De atleten kunnen dan hun koel strategieën aanpassen om dicht bij deze optimale temperatuur te blijven.

Een voorbeeld van de gemeten temperatuur tijdens het hardlopen wordt in de volgende grafiek weergegeven. In deze samengestelde grafiek wordt de kerntemperatuur (geel) en de andere hardloopparameters afstand (groen) en snelheid (blauw) en de hartslag (rood) in de tijd afgebeeld.

Het betreft een loop over 11 kilometer met een stop na het opwarmen op ruim 2 km en een korte stop op 7,5 km na een kort sprintje. De temperatuur loopt op tot 39,3 graden en stabiliseert rond dat nivo bij de geleverde inspanning. De buitenlucht was 8 graden celsius.

Wilt u meer informatie over deze temperatuurmetingen en zoudt u zelf een grafiek van uw eigen temperatuurhuishouding bij inspanning willen maken, neem dan contact met ons op. https://hardlopenenhyperthermie.org/contact/